දෙබිඩි කඩුවක තලය මත දරුවන්ගේ අනාගතය
අන්තර්ජාලය යනු දෙබිඩි කඩුවකි. එහි එක් තලයක් දැනුමෙන්, විනෝදයෙන් සහ විශ්වීය සම්බන්ධතාවලින් මුවහත් වී ඇති අතර, අනෙක් තලය වංචාවෙන්, සූරාකෑමෙන් සහ සැඟවුණු අනතුරුවලින් විෂ වී ඇත. අද දවසේ දෙමව්පියන් මුහුණ දෙන දැවැන්තම අභියෝගය නම්, දරුවන්ට මේ කඩුවේ මුවහත් තලයෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීමට ඉඩ සලසන අතරම, විෂ සහිත තලයෙන් ඔවුන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමයි.
එහෙත්, ශ්‍රී ලාංකීය සමාජයේ බොහෝ දෙමව්පියන් මෙම අභියෝගය ජය ගැනීමට උත්සාහ කරන්නේ අන්තගාමී ක්‍රමවේද දෙකක් හරහාය. ඒ දෙකම එකසේ දරුවාට හානිකරය.
පළමු අන්තය: ඩිජිටල් සිරකුටිය. “අපේ ළමයට නම් ඕවා හොඳ නෑ” යන දැඩි මතයේ සිටින සමහර දෙමව්පියන්, අන්තර්ජාලය සහ ස්මාර්ට් උපාංග යනු මාරාන්තික වෛරසයක් සේ සලකා තම දරුවන්ව එයින් සම්පූර්ණයෙන්ම හුදකලා කරති. ඔවුන් තම දරුවාව “ආරක්ෂා” කරන බව සිතුවද, සැබවින්ම කරන්නේ දරුවාව තාක්ෂණික නූගත්කමේ අඳුරු සිරගෙයක සිර කිරීමකි. අධ්‍යාපනයට අවශ්‍ය තොරතුරු සෙවීමට, ලෝකයේ නව නිර්මාණ දැකීමට, තම සම වයසේ මිතුරන් හා එක්ව පොදු විනෝදාංශවල නියැලීමට ඇති අවස්ථා අහිමි වූ දරුවා, නූතන ලෝකය ඉදිරියේ අසරණ, කොන් වූ චරිතයක් බවට පත්වේ. “අපේ දරුවාට නම් අපි ෆෝන් එකක් අල්ලන්නවත් දෙන්නේ නෑ” යැයි ඔවුන් ආඩම්බරයෙන් පැවසුවද, නොදැනුවත්වම ඔවුන් කරන්නේ තම දරුවාව නූතන ලෝකයෙන් සහ ඔහුගේ සම වයසේ මිතුරන්ගෙන් කොන් කිරීමකි. තාක්ෂණයෙන් සන්නද්ධ ලෝකයක, ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවය නොමැති දරුවෙකු යනු පිහිනන්නට නොදත් අයෙකු මහා සාගරයට මුදා හැරීමක් වැනිය.
දෙවැනි අන්තය: අසීමාන්තික ඩිජිටල් නිදහස. “ළමයින්ට නිදහස දෙන්න ඕන, එයාලා ඔයාලට වඩා දන්නවා” යන ලිහිල් මතයේ සිටින අනෙක් දෙමව්පියන් කොටස, කිසිදු අධීක්ෂණයකින්, මග පෙන්වීමකින් හෝ සීමාවකින් තොරව දරුවාට අන්තර්ජාලය නමැති පාලනයක් නොමැති කැලෑවට ඇතුළු වීමට ඉඩ දෙයි. රියදුරු බලපත්‍රයක් හෝ පුහුණුවක් නොමැතිව දරුවෙකුට අධිවේගී මෝටර් රථයක යතුරු දීම කොතරම් භයානකද, කිසිදු ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයක් හෝ මග පෙන්වීමක් නොමැතිව ස්මාර්ට් දුරකථනයක් දරුවෙකු අතට දීම ද එතරම්ම භයානකය.
සැබෑ විසඳුම ඇත්තේ මේ අන්ත දෙකෙන් මිදී, දැනුවත්භාවය, විවෘත සන්නිවේදනය සහ මඟ පෙන්වන නිදහස (Guided Freedom) නමැති රන් මාවත තෝරා ගැනීමයි. මෙම ලිපිය, ඒ මාවතේ ඔබව රැගෙන යන මග පෙන්වන්නෙකි.
සතුරා හඳුනා ගැනීම – අන්තර්ජාල ළමා අපචාරකයින්ගේ විවිධ මුහුණුවර
අපචාරකයින් යනු අඳුරු මුල්ලක සැඟවී සිටින බිහිසුණු රකුසන්ම නොවේ. ඔවුන් බොහෝ විට දරුවාගේ සිත් ගන්නා, මිත්‍රශීලී වෙස් මුහුණු පැළඳගත් වෘකයින්ය. ඔවුන්ගේ උපක්‍රම සහ වර්ග හඳුනා ගැනීම පළමු පියවරයි.
1. හීලෑ කරගන්නන් (The Groomers) – මිතුරු වෙසින් එන වෘකයෝ:
මොවුන් වඩාත්ම කපටි සහ භයානකම වර්ගයයි. ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවලිය “ගෘමින් (Grooming)” ලෙස හැඳින්වෙන අතර, එය සැලසුම් සහගත, දීර්ඝකාලීන මනෝවිද්‍යාත්මක මෙහෙයුමකි.
- ගෘමින් චක්‍රය:
- අදියර 1: ඉලක්කය හඳුනා ගැනීම: සමාජ මාධ්‍ය, සාමුහිකව ක්‍රීඩා කරන ඔන්ලයින් ගේම්ස් වැනි තැන්වලදී තනිකමෙන්, අඩු ආත්ම අභිමානයෙන් පෙළෙන, හෝ දෙමව්පියන් සමඟ ගැටලු ඇති දරුවන්ව ඔවුන් ඉලක්ක කරගනී.
- අදියර 2: විශ්වාසය ගොඩනැගීම: දරුවාගේ වයසේම අයෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින්, දරුවාගේ විනෝදාංශ ගැන කතා කරමින්, “ඔයාගේ දෙමව්පියන්ට ඔයාව තේරෙන්නේ නෑ, ඒත් මට තේරෙනවා” වැනි දේ පවසමින් දරුවාගේ එකම විශ්වාසවන්තයා බවට පත්වේ.
- අදියර 3: හුදකලා කිරීම: දරුවාව පවුලෙන් සහ අනෙකුත් මිතුරන්ගෙන් මානසිකව ඈත් කරයි. තමන් සමඟ පමණක් කතා කිරීමට පොළඹවයි.
- අදියර 4: රහස්‍යභාවය තහවුරු කිරීම: “මේක අපේ දෙන්නගේ රහසක්,” “වෙන කාටවත් කිව්වොත් අපේ යාළුකම ඉවරයි” වැනි දේ පවසා, සියලු සංවාද රහසිගතව තබා ගැනීමට දරුවාව පොළඹවයි.
- අදියර 5: සූරාකෑම: විශ්වාසය සහ රහස්‍යභාවය ගොඩනැගීමෙන් පසු, සංවාදය ක්‍රමයෙන් ලිංගිකත්වය දෙසට හරවයි. පෞද්ගලික ඡායාරූප ඉල්ලීම, නිරුවත් වීමට බල කිරීම, වීඩියෝ ඇමතුම් ගැනීම සහ අවසානයේ සැබෑ ලෝකයේදී හමුවීමට බලපෑම් කිරීම දක්වා ක්‍රියාවලිය දිව යයි.
2. ලිංගිකව බ්ලැක්මේල් කරන්නන් (Sextortionists) – බියෙන් ගොදුරු කරගන්නෝ:
මොවුන්ගේ ආයුධය බිය සහ ලැජ්ජාවයි. ඔවුන් කෙටි කාලයකින් දරුවා මත බලය තහවුරු කරගනී.
- ක්‍රමවේදය: දරුවාව රවටා හෝ පෙළඹවීමකින් (උදා: තමන්ගේ යැයි පවසන ව්‍යාජ නිරුවත් ඡායාරූපයක් එවා, දරුවාගෙන්ද එවැනි ඡායාරූපයක් ඉල්ලීම) එක් ඡායාරූපයක් හෝ වීඩියෝවක් ලබා ගනී. ඉන්පසුව, එම ඡායාරූප දරුවාගේ පාසලේ මිතුරන්ට, නෑදෑයින්ට හෝ අන්තර්ජාලයේ ප්‍රසිද්ධ කරන බවට තර්ජනය කර, දරුවාට තවත් දරුණු දේ කිරීමට බල කරයි. දරුවා මෙම විෂම චක්‍රයෙන් ගැලවීමට නොහැකිව දැඩි මානසික පීඩනයකට ලක්වේ.
3. සයිබර් හිරිහැර කරන්නන් (Cyberbullies) – මානසිකව විනාශ කරන්නෝ:
සෑම සයිබර් හිරිහැරයක්ම ලිංගික අපයෝජනයක් දක්වා නොගියද, එය දරුවෙකුගේ ආත්ම අභිමානය සහ මානසික සෞඛ්‍යය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කළ හැකිය. මෙසේ මානසිකව වැටුණු දරුවෙකු, තමන්ට “කරුණාව” දක්වන ඕනෑම ග්‍රූමර් කෙනෙකුගේ පහසු ගොදුරක් බවට පත්වේ.
4. දත්ත සොරුන් සහ වංචාකරුවන් (Data Miners & Scammers):
මොවුන් ලිංගික අරමුණු වෙනුවට මූල්‍යමය හෝ වෙනත් අරමුණු සඳහා දරුවන්ව යොදාගනී. “නොමිලේ ත්‍යාග දිනාගන්න” වැනි දැන්වීම්, ව්‍යාජ ගේම්ස් හරහා දෙමව්පියන්ගේ ක්‍රෙඩිට් කාඩ් තොරතුරු, නිවසේ ලිපිනය, මුරපද වැනි සංවේදී තොරතුරු ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.
II කොටස: අනතුරු ඇඟවීමේ රතු එළි – දෙමව්පියන්ගේ සුපරීක්ෂාකාරී ඇස යොමු විය යුතු තැන්
දරුවෙකු අපයෝජනයකට ලක්වන විට, ඔවුන්ගේ චර්යාවේ සහ හැසිරීමේ යම් යම් වෙනස්කම් නිරීක්ෂණය කළ හැක. මේවා රතු එළි සේ සලකා වහාම අවධානය යොමු කළ යුතුය.
ඩිජිටල් හැසිරීම් වල වෙනස්කම්:
- ඔබ ළඟට එනවිට පරිගණක/දුරකථන තිරය වහා සඟවා දැමීම හෝ ඇප් එක වසා දැමීම.
- පෙරට වඩා වැඩි වේලාවක්, විශේෂයෙන් රාත්‍රියේ රහසින් අන්තර්ජාලය භාවිතා කිරීම.
- අන්තර්ජාල ක්‍රියාකාරකම් ගැන ඇසූ විට අසාමාන්‍ය ලෙස කෝපයට පත්වීම හෝ පිළිතුරු මග හැරීම.
- තම සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් වල මුරපද ඔබට ලබා දීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම.
- ඔබ නොදන්නා, රහසිගත සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් පවත්වාගෙන යාම.
- ලිංගිකත්වය ගැන අස්වාභාවික උනන්දුවක්: තම වයසට නොගැලපෙන ලෙස ලිංගික කරුණු ගැන කතා කිරීම හෝ දැනුමක් ප්‍රදර්ශනය කිරීම.
මානසික සහ චිත්තවේගීය වෙනස්කම්:
- පැහැදිලි කළ නොහැකි දුක, කනස්සල්ල, බිය හෝ නිතර කේන්ති යන ස්වභාවය.
- තම පෙනුම ගැන, ශරීරය ගැන දැඩි ලෙස කනස්සලු වීම.
- පාසල් වැඩ සහ අධ්‍යාපන කටයුතු කෙරෙහි උනන්දුව නැති වීම සහ ලකුණු අඩු වීම.
- තනිකමට වැඩි කැමැත්තක් දැක්වීම, පවුලේ අය සහ මිතුරන්ගෙන් ඈත් වීම.
භෞතික සහ සමාජීය වෙනස්කම්:
- නින්ද නොයෑම හෝ ඕනෑවට වඩා නිදා ගැනීම, බියකරු සිහින දැකීම.
- ආහාර රටාවේ වෙනස්කම් (අරුචිය හෝ අධිකව ආහාර ගැනීම).
- ඔබ මිලදී නොදුන් අලුත් ඇඳුම්, ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ, මුදල් හෝ තෑගි දරුවා සතුව තිබීම.
- පෙර ආශාවෙන් සහභාගී වූ ක්‍රීඩා හෝ බාහිර ක්‍රියාකාරකම් හදිසියේම නවත්වා දැමීම.
III කොටස: දෙමව්පියන්ගේ සවිබල ගැන්වීමේ මාර්ගෝපදේශය – ප්‍රායෝගික ක්‍රියාමාර්ග
බියෙන් අක්‍රිය වෙනවා වෙනුවට, දැනුමෙන් සක්‍රිය වන්න. ඔබේ දරුවාගේ ඩිජිටල් ජීවිතයේ ආරක්ෂකයා, මග පෙන්වන්නා සහ විශ්වාසවන්තයා වන්න.
1. විශ්වාසයේ පාලම ගොඩනගන්න (පළමු සහ වැදගත්ම පියවර):
අන් සියල්ලටම පෙර, දරුවාට ඔබ සමඟ ඕනෑම දෙයක්, කොතරම් අපහසු දෙයක් වුවද, බියෙන් හෝ ලැජ්ජාවෙන් තොරව කතා කළ හැකි පරිසරයක් නිවසේ ගොඩනගන්න. දරුවා යම් ගැටලුවක් පැවසූ විට, ඔහුට දොස් පැවරීමෙන්, උපාංග තහනම් කිරීමෙන් වළකින්න. “මොන දේ වුණත් මම ඔයා එක්ක ඉන්නවා, අපි එකට මේකට මුහුණ දෙමු” යන පණිවිඩය දෙන්න. මේ විශ්වාසය නොමැති නම්, අනෙක් සියලුම පියවර අසාර්ථක වනු ඇත.
2. ඔබ පළමුව දැනුවත් වන්න (දරුවාගේ ලෝකය තේරුම් ගන්න):
ඔබේ දරුවා භාවිතා කරන TikTok, Instagram, Snapchat, Discord වැනි ඇප් මොනවාදැයි දැනගන්න. හැකි නම්, ඒවායේ ගිණුම් සාදා ඒවා ක්‍රියා කරන ආකාරය, එහි ඇති අභියෝග සහ සංස්කෘතිය තේරුම් ගන්න. ඔබ නොදන්නා ලෝකයකින් දරුවාව ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද?
3. පවුලේ ඩිජිටල් ගිවිසුමක් ඇති කරගන්න (Rules vs. Agreement):
“නීති” පැනවීමට වඩා, පවුලේ සැම එකඟ වන “ගිවිසුමක්” ඇති කරගන්න.
- උදාහරණ: දිනකට අන්තර්ජාලය සඳහා වෙන්වන කාලය, රාත්‍රී 8න් පසු නිදන කාමරයට උපාංග ගෙන නොයෑම, අලුත් ඇප් එකක් භාගත කිරීමට පෙර දෙමව්පියන්ගෙන් ඇසීම, පුද්ගලික ඡායාරූප අන්තර්ජාලයට නොදැමීම වැනි කරුණු එයට ඇතුළත් කරන්න.
4. තාක්ෂණයම ආරක්ෂක පලිහක් කරගන්න:
Google Family Link, Apple Screen Time වැනි නොමිලේ ලබාදෙන මෘදුකාංග (Parental Control Software) හරහා දරුවා පිවිසෙන වෙබ් අඩවි, භාවිතා කරන ඇප් සහ ගත කරන කාලය කළමනාකරණය කරන්න. මෙය ඔත්තු බැලීමක් නොව, රිය අනතුරුවලින් දරුවාව ආරක්ෂා කිරීමට ‘සීට් බෙල්ට්’ එකක් පැළඳවීමක් වැනි බව දරුවාට පහදා දෙන්න.
5. විචාර බුද්ධියෙන් සිතන්නට උගන්වන්න (Digital Citizenship):
“අන්තර්ජාලයේ දකින හැමදේම ඇත්ත නෙවෙයි,” “කෙනෙක් ඔයාට නිකන් දෙයක් දෙනවා නම්, ඒ වෙනුවට එයා බලාපොරොත්තු වෙන්නේ මොකක්ද?” “මේ ෆොටෝ එක දැම්මොත්, කවදාහරි මට මේකෙන් ප්‍රශ්නයක් වෙයිද?” වැනි ප්‍රශ්න තමන්ගෙන්ම ඇසීමට දරුවාට උගන්වන්න.
6. හදිසි අවස්ථාවකදී ක්‍රියාත්මක විය යුතු සැලැස්ම (Emergency Protocol):
- පියවර 1: සන්සුන් වන්න. දරුවාට දොස් නොකියන්න. දරුවාට සහතික වන්න. (“මේක ඔයාගේ වරදක් නෙවෙයි. ඔයා ගොදුරක් විතරයි.”)
- පියවර 2: සාක්ෂි සුරකින්න. කිසිවිටෙක චැට් ඉතිහාසය හෝ ඡායාරූප මකා නොදමන්න. සියල්ලේම පැහැදිලි තිර සටහන් (Screenshots) ගන්න.
- පියවර 3: අපචාරකයාව Block කර Report කරන්න. අදාළ සමාජ මාධ්‍ය වේදිකාවට අපචාරකයාගේ ගිණුම ගැන පැමිණිලි කරන්න.
- පියවර 4: වහාම බලධාරීන් දැනුවත් කරන්න. ජාතික ළමා ආරක්ෂක අධිකාරියේ 24/7 හදිසි ඇමතුම් අංකය වන 1929 අමතන්න. නැතහොත් ශ්‍රී ලංකා පොලීසියේ පරිගණක අපරාධ විමර්ශන කොට්ඨාශයට (011-2320141-5) හෝ ළඟම පොලිස් ස්ථානයට පැමිණිලි කරන්න.
- පියවර 5: මානසික සහාය ලබාගන්න. දරුවාට මෙන්ම, දෙමව්පියන් වන ඔබටත් මෙම කම්පනයෙන් මිදීමට මනෝ උපදේශනය අවශ්‍ය විය හැක.
නීතියේ රැහැන: සයිබර් අපචාරකයින් කොටු කරගන්නා අන්දම
අන්තර්ජාලයේ නිර්නාමික වෙස් මුහුණක් පැළඳ, තමන්ට කිසිදා හසු විය නොහැකි යැයි සිතන ළමා අපචාරකයින් ජීවත් වන්නේ මුළාවකය. යථාර්ථය නම්, ඩිජිටල් ලෝකය යනු නීතියක් නොමැති පාළුකරයක් නොව, සෑම ක්‍රියාවක්ම පාහේ සටහනක් ඉතිරි කරන, අධි තාක්ෂණික සාක්ෂිවලින් පිරි විමර්ශන භූමියකි. ශ්‍රී ලංකා පොලීසියේ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) යටතේ ක්‍රියාත්මක වන පරිගණක අපරාධ විමර්ශන කොට්ඨාශය (Cyber Crime Division), ජාතික ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය (NCPA) වැනි ආයතන, මෙම ඩිජිටල් පා සටහන් ඔස්සේ ගමන් කර අපරාධකරුවන් නීතිය ඉදිරියට ගෙන ඒමට සමත්ය.
1. ඩිජිටල් පා සටහන් (Digital Footprints): සයිබර් අවකාශයේ නොමැකෙන සාක්ෂි
අපරාධකරුවෙකු සැබෑ ලෝකයේ අපරාධයක් කර ඇඟිලි සලකුණු හෝ DNA සාක්ෂි ඉතිරි කරන්නා සේම, සයිබර් අපරාධකරුවෙකු ද නොදැනුවත්වම තමා පිළිබඳ ඩිජිටල් සාක්ෂි රාශියක් ඉතිරි කරයි.
- IP ලිපිනය (IP Address): මෙය අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ වන සෑම උපාංගයකටම ලැබෙන අනන්‍ය සංඛ්‍යාත්මක ලිපිනයකි (ඩිජිටල් නිවසේ ලිපිනයක් වැනි). අපරාධකරු භාවිතා කරන අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නා (උදා: SLT, Dialog, Mobitel, Hutch , Starlink) හරහා, නිශ්චිත වේලාවකදී එම IP ලිපිනය භාවිතා කළේ කුමන ගිණුමෙන්ද, කුමන ස්ථානයේ සිටද යන්න සොයා ගැනීමට විමර්ශකයින්ට හැකිය. අපරාධකරුවන් VPN (Virtual Private Network) වැනි දේ භාවිතයෙන් තම IP ලිපිනය සැඟවීමට උත්සාහ කළද, දක්ෂ විමර්ශකයින්ට බොහෝ විට එම තාක්ෂණික ආවරණ බිඳ දමා සැබෑ මූලාශ්‍රය සොයාගත හැක.
- උපාංගයේ අනන්‍යතා අංක (Device IDs): සෑම ස්මාර්ට් දුරකථනයකට, ටැබ්ලටයකට සහ පරිගණකයකටම ආවේණික වූ MAC ලිපිනයක් වැනි දෘඩාංග හඳුනාගැනීමේ අංකයක් ඇත. මෙය වාහනයක චැසි අංකය වැනිය. අපරාධකරු වෙනත් ස්ථානයකට ගියද, වෙනත් Wi-Fi ජාලයක් භාවිතා කළද, අපරාධය සඳහා යොදාගත් උපාංගය හඳුනා ගැනීමට මෙම අංක උපකාරී වේ.
- ඡායාරූප සහ වීඩියෝවල සැඟවුණු දත්ත (Metadata/EXIF Data): අපරාධකරුවෙකු දරුවෙකුට ඡායාරූපයක් එව්වහොත්, එම ඡායාරූපයේ මතුපිටින් නොපෙනෙන දත්ත රැසක් ගැබ්ව තිබිය හැක. ඡායාරූපය ගත් දුරකථනයේ වර්ගය, කැමරා සැකසුම්, වේලාව, දිනය සහ සමහර විට ඡායාරූපය ගත් ස්ථානයේ GPS ඛණ්ඩාංක පවා මෙම දත්තවල අඩංගු විය හැක. මෙය විමර්ශකයින්ට ලැබෙන රත්තරන් හා සමාන සාක්ෂියකි.
2. උපාය දූත මෙහෙයුම් (Undercover Operations): විලෝපිකයාට ඇටවූ උගුල
මෙය අපරාධකරුවන් කොටු කරගැනීමේ තවත් සාර්ථක ක්‍රමවේදයකි. මෙහිදී නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන නිලධාරීන්, ළමා අපචාරකයින් ගැවසෙන ඔන්ලයින් ගේම්ස්, චැට් රූම් සහ සමාජ මාධ්‍ය කණ්ඩායම් තුළට ළමුන් ලෙස පෙනී සිටිමින් ඇතුල් වේ.
- ඔවුන් දරුවෙකුගේ භාෂා විලාසය, උනන්දුව දක්වන දේ පිළිබඳව අධ්‍යයනය කර, ඉතා විශ්වාසනීය ව්‍යාජ ගිණුම් (Decoy Profiles) නිර්මාණය කරයි.
- ඔවුන් කිසිවිටෙක අපරාධයකට මුලින් පොළඹවන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් ඉවසීමෙන් බලා සිටින්නේ අපරාධකරු විසින්ම ඔවුන් වෙත පැමිණ, ලිංගිකව හැසිරීමට පොළඹවන යෝජනා කරන තුරු හෝ නිරුවත් ඡායාරූප ඉල්ලන තුරුය.
- අපරාධකරු සහ ව්‍යාජ දරුවා අතර සිදුවන සම්පූර්ණ සංවාදයම (Chats) සාක්ෂි ලෙස ලේඛනගත කෙරේ.
- අවසාන පියවර ලෙස, දුරකථනය අංකය , IP address හරහා හෝ සැබෑ ලෝකයේදී හමුවීමට (Sting Operation) දින යොදාගෙන, දරුවා හමුවීමට බලාපොරොත්තුවෙන් එන අපරාධකරුවාව එම ස්ථානයේදී අත්අඩංගුවට ගනු ලබයි.
3. මහජන සහයෝගය සහ පැමිණිලි: විමර්ශනයේ ශක්තිමත්ම පුරුක
තාක්ෂණය කොතරම් දියුණු වුවද, බොහෝ විමර්ශන ආරම්භ වන්නේ වින්දිතයෙකුගෙන්, දෙමව්පියෙකුගෙන් හෝ දැනුවත් පුරවැසියෙකුගෙන් ලැබෙන පැමිණිල්ලකිනි.
- 1929 – ජාතික ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය: මෙම අංකය පැය 24 පුරාම ක්‍රියාත්මක වන අතර, ලැබෙන පැමිණිල්ලේ ස්වභාවය අනුව දරුවාට අවශ්‍ය මානසික සහාය, නීතිමය උපදෙස් ලබා දෙන අතරම, අපරාධ විමර්ශනය සඳහා එය පොලීසිය වෙත යොමු කරයි. ඔබගේ සහ දරුවාගේ දත්ත රහසිගතව තබාගැනීමටද මෙහිදී අවස්ථාව ඇත.
- සාක්ෂි සුරැකීම: ඔබ පැමිණිල්ලක් කිරීමට පෙර, අපචාරකයා සමග කළ සංවාද, එවන ලද ඡායාරූප ආදියෙහි තිර සටහන් (Screenshots) ලබාගැනීම, අපචාරකයාගේ ගිණුමේ ලින්ක් එක (Profile Link) කොපි කර තබාගැනීම වැනි දේ මගින් විමර්ශන සඳහා අතිශයින් වැදගත් සාක්ෂි සුරැකිය හැක.
4. තාක්ෂණික සමාගම් සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව
අද වන විට ෆේස්බුක් (Meta), ගූගල්, ටික්ටොක් වැනි දැවැන්ත සමාගම්, ළමා අපයෝජනයට එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන සමඟ සමීපව කටයුතු කරයි.
- ශ්‍රී ලංකා පොලීසියට, අධිකරණ නියෝගයක් මත, මෙම සමාගම්වලින් අපරාධකරුවෙකුගේ ගිණුම් තොරතුරු, ලොග් වූ ස්ථාන, සම්බන්ධිත අනෙකුත් ගිණුම් වැනි දත්ත නිල වශයෙන් ඉල්ලා සිටිය හැක.
- එමෙන්ම, අපරාධකරු වෙනත් රටක සිටියද, ඉන්ටර්පෝල් (Interpol) , CIA වැනි ජාත්‍යන්තර පොලිස් සංවිධාන හරහා සහ රටවල් අතර ඇති නීතිමය ගිවිසුම් (Mutual Legal Assistance Treaties) ඔස්සේ එම රටේ නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන දැනුවත් කර අපරාධකරුවාව අත්අඩංගුවට ගැනීමට කටයුතු කළ හැක.
එබැවින්, අන්තර්ජාලයේ සැඟවී සිටින අපචාරකයින්ට තවදුරටත් සැඟවී සිටිය නොහැක. තාක්ෂණය, දක්ෂ විමර්ශන, මහජන සහයෝගය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා එක් වූ විට නිර්මාණය වන නීතියේ රැහැන ඉතා ශක්තිමත්ය.
නිගමනය: බිත්ති නොව, පාලම් තනන්න
දරුවන්ව රථවාහන අනතුරුවලින් බේරා ගැනීමට ඔබ ඔවුන්ව නිවසටම කොටු කර තබන්නේ නැත. අපි ඔවුන්ගේ අතින් අල්ලා, පාරේ දෙපස බලන හැටි, සුදු හෝ කහ ඉරි ඇඳ ඇති තැනින් පාර මාරු වන හැටි කියා දී, ඔවුන්ව ආරක්ෂිතව පාර මාරු කරවන්නෙමු. අන්තර්ජාලය යනු 21 වන සියවසේ ඩිජිටල් අධිවේගී මාර්ගයයි. අපගේ යුතුකම එය වටා බිත්ති බැඳීම නොව, එම අධිවේගී මාර්ගයේ ආරක්ෂිතව ගමන් කරන ආකාරය කියා දෙන හොඳම රියදුරු උපදේශකයන් වීමයි.
අක්‍රියව බලා සිටි කාලය අවසන්. දැන්, ඔබේ දරුවාගේ ඩිජිටල් ජීවිතය තුළ ක්‍රියාශීලී, දැනුවත්, ආදරණීය මග පෙන්වන්නා වීමට කාලයයි.
———————————————————————————————————————-