“කෘත්‍රිම බුද්ධිය” හෙවත් AI (Artificial Intelligence) ගැන ඇසූ විට අප බොහෝ දෙනෙකුට සිතෙන්නේ විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපටවල එන රොබෝවරුන් ගැනය. එහෙත් සැබෑව නම්, AI යනු අද ලෝකයේ අපරාධ මර්දනය සහ යුක්තිය පසිඳලීම සඳහා යොදාගන්නා බලවත්ම සහායකයෙක් බවට පත්වී තිබීමයි. සිතන්න, දවසේ පැය 24 පුරාම වැඩ කරන, කිසිදා වෙහෙසට පත් නොවන, දැවැන්ත තොරතුරු ප්‍රමාණයක් තත්පර ගණනකින් විශ්ලේෂණය කළ හැකි “සුපිරි සහායකයෙක්” හෝ “ඩිජිටල් රහස් පරීක්ෂකයෙක්” පොලිසියට සහ උසාවිවලට ලැබුණහොත් කෙතරම් දෙයක්ද? AI යනු එයයි.
මෙය තවදුරටත් අනාගත සිහිනයක් නොවේ. ඇමරිකාව, යුරෝපය සහ ආසියාවේ දියුණු රටවල් දැනටමත් මෙම තාක්ෂණයෙන් විශාල ප්‍රතිඵල නෙළා ගනිමින් සිටී. මෙම ලිපියේ අරමුණ, එම බලවත් තාක්ෂණය ශ්‍රී ලංකාව සැමට වඩා සුරක්ෂිත සහ සාධාරණ රටක් බවට පත් කිරීමට යොදාගත හැකි ආකාරය, සවිස්තරාත්මකව සහ සරල බසින් ඔබට පැහැදිලි කිරීමයි. එය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය, ඒ සඳහා අවශ්‍ය දේ, වියදම සහ දියුණු රටවලින් අප ඉගෙන ගත යුතු පාඩම් මොනවාදැයි අපි විමසා බලමු.
පළමු කොටස: පොලිස් සේවය නවීකරණය කරන AI තාක්ෂණය
AI තාක්ෂණයට ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවේදයන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කර, වඩාත් කාර්යක්ෂම සහ ප්‍රතිඵලදායී සේවාවක් බවට පත් කළ හැකිය.
1. අපරාධයක් වෙන්න කලින් නවත්වන ‘අනාවැකි පොලිසිය’ (Predictive Policing)
අපරාධයක් සිදුවූ පසු සැකකරුවන් සෙවීමට වඩා, අපරාධයක් සිදුවීමට පෙර එය වළක්වා ගැනීම වඩාත් සාර්ථක ක්‍රමයයි. AI තාක්ෂණයට ඒ සඳහා මග පෙන්විය හැකිය.
- එය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය:AI පද්ධතියක් යනු තොරතුරු මත වැඩෙන ” සාමවිටම ඉගෙන ගන්නා මොළයකි”. අපි එයට පහත සඳහන් අවස්තාවන් උදෙසා යොදා ගත හැකිය.
- අතීත අපරාධ: පසුගිය වසර කිහිපය තුළ සොරකම්, මංකොල්ලකෑම්, පහරදීම් සිදු වූ ස්ථාන, වේලාවන් සහ දින.
- විශේෂ ස්ථාන: බැංකු, ATM යන්ත්‍ර, ස්වර්ණාභරණ වෙළඳසැල්, පාළු මංමාවත්, පබ් / බාර් සහ රාත්‍රී සමාජ ශාලා පිහිටි තැන්.
- විශේෂ කාලවල්: අවුරුදු, නත්තල් වැනි උත්සව කාල, ජනතාවට වැටුප් ලැබෙන දින, සති අන්ත සහ දීර්ඝ නිවාඩු.
- වෙනත් තොරතුරු: ජන ඝනත්වය, කාලගුණය (වැසි දිනවල අපරාධ අඩු/වැඩි වන රටා).
මෙම සියලු තොරතුරු විශ්ලේෂණය කරන AI පද්ධතිය, පරිගණක සිතියමක් මත රතු පාටින් කුඩා කොටු ඇඳ පොලිසියට පෙන්වයි. එහි අරුත “අද රාත්‍රියේ හෝ හෙට දිනයේ මෙම කොටුව තුළ අපරාධයක් සිදුවීමට ඉහළම ඉඩක් පවතී, විශේෂයෙන් අවධානය යොමු කරන්න” යන්නයි.
-
ශ්‍රී ලංකාවට ඇති ප්‍රයෝජන:
- බස් නැවතුම්පොළවල් සහ දුම්රිය ස්ථාන අසල සිදුවන මංකොල්ලකෑම් සහ පික් පොකට් ගැසීම් අවම කිරීමට.
- උත්සව කාලවලදී ජනතාව ගම්බිම් බලා ගිය විට, නාගරික ප්‍රදේශවල සිදුවන ගෙවල් බිඳුම් වළක්වා ගැනීමට.
- නීති විරෝධී වැලි ගොඩදැමීම්, වන විනාශයන් සිදුවීමට ඉඩ ඇති ස්ථාන සහ වේලාවන් කලින්ම හඳුනාගැනීමට.
2. ‘ඩිජිටල් රහස් පරීක්ෂකයා’: අපරාධ විමර්ශනයට AI යොදාගන්නා හැටි
සංකීර්ණ අපරාධ විමර්ශනයකදී, මිනිස් ඇසට සහ මොළයට හසු නොවන කුඩා හෝඩුවාවන් සහ සම්බන්ධතා දහස් ගණනක් AI පද්ධතියකට ක්ෂණයකින් හඳුනාගත හැකිය.
- මුහුණු හඳුනාගැනීම (Facial Recognition):මෙය “ඩිජිටල් මුහුණු පුස්තකාලයක්” වැනිය. අපැහැදිලි CCTV දර්ශනයක සිටින සැකකරුවෙකුගේ මුහුණ, දන්නා අපරාධකරුවන්ගේ ඡායාරූප දත්ත ගබඩාවක් සමඟ සසඳා, ඔහු කවුදැයි තත්පර කිහිපයකින් හඳුනාගැනීමට AI වලට හැකිය. ඇත්ත වශයෙන්ම, අවසන් තහවුරු කිරීම සැමවිටම මිනිස් නිලධාරියෙකු විසින් කළ යුතුය.
- ස්වයංක්‍රීය වාහන අංක තහඩු හඳුනාගැනීම (ANPR):මෙය පාරට දමා ඇති “ඩිජිටල් ඇස්” වැනිය. අධිවේගී මාර්ගවල සහ ප්‍රධාන නගරවල සවිකරන ලද විශේෂ කැමරා මගින්, ගමන් කරන සෑම වාහනයකම අංක තහඩුව ක්ෂණිකව කියවා, එය සොරකම් කරන ලද හෝ අපරාධයකට සම්බන්ධ වාහනයක් දැයි පරිගණක පද්ධතියකින් පරීක්ෂා කරයි. පැහැරගැනීමකට යොදාගත් වෑන් රථයක් කොළඹින් පිටත් වී වෙනත් පළාතකට ගමන් කරන ආකාරය තත්‍ය කාලීනව නිරීක්ෂණය කිරීමට මෙමගින් හැකිවේ.
- සම්බන්ධතා ජාල විශ්ලේෂණය (The ‘Spider Web’):මත්ද්‍රව්‍ය ජාලයක් හෝ සංවිධානාත්මක අපරාධ කල්ලියක් යනු සංකීර්ණ මකුළු දැලක් වැනිය. මෙම මකුළු දැලේ ප්‍රධාන මකුළුවා (Kingpin) කවුද, කුඩා නියෝජිතයන් කවුද, ඔවුන් එකිනෙකාට කතා කරන ආකාරය, මුදල් හුවමාරු කරන ආකාරය වැනි සියලු සම්බන්ධතා දෘශ්‍යමාන සිතියමක් ලෙස ඇඳ පෙන්වීමට AI වලට පුළුවන. එමගින්, කුඩා ජාවාරම්කරුවන් පසුපස ලුහුබඳිනවා වෙනුවට, ජාලයේ මුදුන් මුලම කපා දැමීමට පොලිසියට හැකිවේ.
අධිකරණ පද්ධතියේ වේගය සහ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කරන AI
“නඩු ප්‍රමාදය යුක්තිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකි” යනුවෙන් කියමනක් පවතී. ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතියේ විශාලම අභියෝගය වන නඩු ගොඩගැසීම විසඳීමට AI තාක්ෂණයට පුදුමාකාර දායකත්වයක් ලබා දිය හැකිය.
1. නඩු කන්දරාව අඩු කරන ‘ස්මාර්ට් ලිපිගොනු’ (Smart Files)
- වත්මන් ගැටලුව: වාණිජ හෝ අපරාධ නඩුවකදී, “කඩදාසි කඳු” ගණන් ලිපිගොනු, ඊමේල්, බැංකු වාර්තා කියවා අවසන් කිරීමට නීතිඥයන්ට සහ විනිසුරුවරුන්ට මාස හෝ ඇතැම් විට වසර ගණනාවක් ගතවේ.
- AI විසඳුම (E-Discovery): මෙම සියලුම ලිපිගොනු පරිගණක පද්ධතියකට ඇතුළත් කළ විට, AI තාක්ෂණයට ඒවා සියල්ල කියවා, සන්දර්භය තේරුම් ගෙන, නඩුවට අදාළම සාක්ෂි, දුරකථන සංවාද, සැකකටයුතු මුදල් ගනුදෙනු වැනි දේ පමණක් වෙන්කර දිය හැකිය. මෙය, පිදුරු ගොඩකින් ඉඳිකටුවක් සොයනවා වැනි කාර්යයක් AI මගින් පහසු කර දීමකි.
- ශ්‍රී ලංකාවට ඇති ප්‍රයෝජන: මෙමගින් වාණිජ හෝ අපරාධ නඩුවක් අවසන් කිරීමට ගතවන කාලය මාස ගණනකින්, ඇතැම්විට වසර ගණනකින් අඩුකර ගත හැකිය. එය යුක්තිය පසිඳලීම වේගවත් කරනවා පමණක් නොව, රටේ ආර්ථිකයටද යහපත් බලපෑමක් ඇති කරයි.
2. විනිසුරුවරුන්ට සහ නීතිඥයන්ට සහාය වන ‘නීති උපදේශක’
සිතන්න, තරුණ නීතිඥයෙකුට හෝ විනිසුරුවරයෙකුට සංකීර්ණ ඉඩම් ප්‍රශ්නයක් පිළිබඳ නඩුවක් හමුවේ. ඔහුට හෝ ඇයට AI පද්ධතියෙන් සරලව මෙසේ ඇසිය හැකිය: “මේ වගේ ඉඩම් ආරවුලකට අදාළව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මීට පෙර ලබා දී ඇති නඩු තීන්දු මොනවාද?”. AI පද්ධතිය තත්පර කිහිපයකින් අදාළ සියලු නඩු තීන්දු සහ නීතිමය කරුණු සාරාංශයක් ලෙස ලබා දෙනු ඇත. මෙමගින්, “සමාන නඩු වලට සමාන තීන්දු” ලබා දීමටත්, අධිකරණ පද්ධතිය පුරා ඒකාකාරී බවක් ඇති කිරීමටත්, තරුණ වෘත්තිකයන්ට පවා පළපුරුදු අය මෙන් දැනුම ලබාගැනීමටත් අවස්ථාව සැලසේ.
මේ සඳහා අපට අවශ්‍ය වන්නේ මොනවාද?
මේ සියල්ල යථාර්ථයක් කරගැනීමට නම්, නිසි යටිතල පහසුකම් සහ ආයෝජනයක් අවශ්‍ය වේ.
-
දෘඪාංග (Hardware – ‘පෙන්න තියෙන දේවල්’):
- බලවත් පරිගණක යන්ත්‍ර සහ සර්වර්ස් ( GPU Servers): මේ AI මොළය ක්‍රියාත්මක වීමට ඉතා බලවත්, විශාල පරිගණක අවශ්‍යයි.
- දත්ත ගබඩා (Data Centers): මෙම කෝටි ගණනක් වූ තොරතුරු සුරක්ෂිතව ගබඩා කර තැබීමට විශාල ” ආරක්‍ෂිත දත්ත මධ්‍යස්ථාන ” අවශ්‍යයි.
- උසස් තත්ත්වයේ කැමරා: රාත්‍රියේදී පවා පැහැදිලිව මුහුණු සහ වාහන අංක තහඩු හඳුනාගත හැකි CCTV කැමරා.
- මෘදුකාංග (Software – ‘පරිගණක වැඩසටහන්’):රටට ගැලපෙන කෘතීම බුද්ධියෙන් බලගැන්වූ මෘදුකාංග පද්දතියක්
- වියදම:මෙම තාක්ෂණය මිල අධිකය. එකවර මුළු රටටම ක්‍රියාත්මක කිරීම අපහසුය. එම නිසා, මුලින්ම කුඩා නියමු ව්‍යාපෘතියකින් (Pilot Project) ආරම්භ කිරීම වඩාත් සුදුසුය. රජයට, පෞද්ගලික අංශයේ සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල මූල්‍ය සහ තාක්ෂණික සහාය ලබා ගැනීමටද හැකිය. විශේෂයෙන්ම කොළඹ නගරයෙන් මෙය පටන් පසුව මෙය අනෙකුත් නගර කරා ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත කල හැකිය.
සැලකිලිමත් විය යුතුම කරුණු: AI හි අඳුරු පැත්ත
සෑම බලවත් දෙයකම මෙන්, AI තාක්ෂණයේද අඳුරු පැත්තක් සහ අවදානම් කිහිපයක් පවතී. මේ ගැන අපි විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් විය යුතුය.
- පක්ෂග්‍රාහීකම (Bias):විශේෂයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටක සමහර පොලිස් නිලධාරීන්ගේ පක්ෂග්‍රාහීත්වය වැඩිය. සිතන්න, යම් ප්‍රදේශයක පොලිසිය විසින් දිගින් දිගටම සුළු වැරදිවලට පවා වැඩිපුර පිරිසක් අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත්නම්, හෝ කිසිඳු වරදක් නොකරන අහිංසකයින් අත්අඩංගුවට ගෙන ඔවුන්ට විවිද සාවද්‍ය චෝදනා ( උදාහරණ මත්ද්‍රවය , සොරකම්) එල්ල කරන විට AI පද්ධතිය ඉගෙන ගන්නේ එම ප්‍රදේශය “අධි අවදානම් කලාපයක්” ලෙසයි. එවිට AI එක දිගටම පොලිසියට කියන්නේ එම ප්‍රදේශයම මුර සංචාරය කරන ලෙසයි. මෙය (vicious cycle) එකක් නිර්මාණය කරන අතර, වෙනත් ප්‍රදේශවල සිදුවන අපරාධ මගහැරීමට ඉඩ ඇත.
- පෞද්ගලිකත්වය (Privacy):අපි කවුරුත් යන එන තැන්, කතාබහ කරන දේවල් රජයේ පරිගණක පද්ධතියක නිරන්තරයෙන් ගබඩා වෙනවා නම්, අපේ පෞද්ගලිකත්වයට කුමක් සිදුවේද? මෙම තොරතුරු වැරදි පාර්ශවයක් අතට පත් වුවහොත්, එයින් සිදුවිය හැකි හානිය සුළුපටු නොවේ. එමනිසා, යුරෝපයේ GDPR වැනි ශක්තිමත් දත්ත ආරක්ෂණ නීති ශ්‍රී ලංකාවටද අත්‍යවශ්‍ය වේ.
- වගකීම (Accountability):සිතන්න, AI පද්ධතියක් මගින් අහිංසක පුද්ගලයෙකු අපරාධකරුවෙකු ලෙස වැරදියට හඳුනාගතහොත්, එහි වගකීම භාරගන්නේ කවුද? AI එක නිර්මාණය කළ සමාගමද? එය භාවිතා කළ පොලිස් නිලධාරියාද? නැතහොත් රජයද? මේ සඳහා පැහැදිලි නීතිමය රාමුවක් තිබීම අනිවාර්යය.
ශ්‍රී ලංකාවේ අනාගතය සඳහා දැක්ම
AI යනු හුදෙක් අපරාධකරුවන් අල්ලන මෙවලමක් පමණක් නොවේ. එය රටේ අනාගතය යහපත් කරන ආයෝජනයකි. සුරක්ෂිත රටක්, වේගවත් අධිකරණයක් සහ අඩු දූෂණයක් ඇති විට, විදෙස් ආයෝජකයින් සහ සංචාරකයින් රට වෙත වඩාත් ආකර්ෂණය වනු ඇත.
මෙය එක රැයකින් කළ හැකි දෙයක් නොවේ; එය දීර්ග ගමනකි. AI තාක්ෂණය නිවැරදිව, සදාචාරාත්මකව, සහ මිනිසුන්ගේ නිදහසට ගරු කරමින් යොදාගැනීමෙන්, අපට ශ්‍රී ලංකාව ආසියාවේ වඩාත්ම සුරක්ෂිත සහ සාධාරණ රටක් බවට පත් කළ හැකිය. තාක්ෂණය මෙහෙයවිය යුත්තේ මනුෂ්‍යයන් වන අප විසින්, සැමට යහපත් අනාගතයක් උදෙසාය.
ලොව බලවත් රාජ්‍යන් අපරාධ මැඩලන හැටි: ඇමරිකාවේ සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ පොලිසියට සහ අධිකරණයට AI තාක්ෂණයේ බලය
කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) යනු අද වන විට ලෝකයේ නීතිය හා සාමය සුරකින ආකාරය සහ යුක්තිය පසිඳලන ආකාරයෙහි විප්ලවීය වෙනසක් සිදුකරමින් පවතින තාක්ෂණයකි. මෙම තාක්ෂණික පෙරළියේ ඉදිරියෙන්ම සිටින රටවල් දෙකක් ලෙස ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ මහා බ්‍රිතාන්‍යය හැඳින්විය හැකිය. ඔවුන් හුදෙක් AI තාක්ෂණය මෙවලමක් ලෙස පමණක් නොව, අපරාධ මැඩලීමේ සහ අධිකරණ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමේ මූලික උපායමාර්ගික කොටසක් ලෙස භාවිතා කරයි.
මෙම ලිපිය මගින්, එම රටවල් දෙකෙහි පොලිසිය සහ අධිකරණ පද්ධති AI තාක්ෂණයෙන් ප්‍රයෝජන ගන්නා ආකාරය, ඔවුන් භාවිතා කරන නිශ්චිත ක්‍රමවේද, එහි වාසි සහ ඒ වටා ගොඩනැගී ඇති මතභේදාත්මක තත්ත්වයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් විමසා බලයි.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය: දත්ත මත පදනම් වූ දැවැන්ත මෙහෙයුම්
ඇමරිකාවේ ප්‍රවේශය බොහෝවිට දත්ත කේන්ද්‍ර කරගත්, දැවැන්ත පරිමාණයේ සහ තාක්ෂණික වශයෙන් ඉතා දියුණු එකකි. ඔවුන්ගේ පොලිස් දෙපාර්තමේන්තු සහ අධිකරණ පද්ධති AI භාවිතා කරන ප්‍රධාන ආකාර කිහිපයක් මෙසේය.
1. ඇමරිකානු පොලිස් සේවය සහ AI
- අපරාධ අනාවැකි පද්ධති (Predictive Policing):ඇමරිකාවේ පොලිස් දෙපාර්තමේන්තු රැසක්, විශේෂයෙන්ම ලොස් ඇන්ජලීස් (LAPD) සහ චිකාගෝ වැනි විශාල නගරවල, PredPol (දැන් Geolitica) වැනි AI මෘදුකාංග භාවිතා කරයි. මෙමගින් අතීත අපරාධ දත්ත (කාලය, ස්ථානය, අපරාධ වර්ගය) විශ්ලේෂණය කර, ඉදිරි පැය 24 තුළ අපරාධයක් සිදුවීමට වැඩිම සම්භාවිතාවක් ඇති ස්ථාන (Hotspots) සිතියමක සලකුණු කර පෙන්වයි. පොලිස් නිලධාරීන් මෙම “හොට්ස්පොට්” වෙත යොමු කිරීමෙන් අපරාධ සිදුවීමට පෙර ඒවා වැළැක්වීම මෙහි අරමුණයි.
- තත්‍ය කාලීන අපරාධ මධ්‍යස්ථාන (Real-Time Crime Centers):බොහෝ ප්‍රධාන නගරවල, CCTV කැමරා දර්ශන, සමාජ මාධ්‍ය සටහන්, හදිසි ඇමතුම් සහ ShotSpotter වැනි වෙඩි තැබීම් හඳුනාගැනීමේ සංවේදක වලින් ලැබෙන දත්ත තත්‍ය කාලීනව AI මගින් විශ්ලේෂණය කරන මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවා ඇත. එමගින් සිදුවීමක් වූ සැනින් තත්ත්වය තක්සේරු කර, නිවැරදි සම්පත් ප්‍රමාණයක් එම ස්ථානයට යොමු කිරීමට හැකිවේ.
- මුහුණු හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණය (Facial Recognition):සැකකරුවන් හඳුනාගැනීම සඳහා CCTV දර්ශන සහ මහජනතාවගෙන් ලැබෙන ඡායාරූප, අපරාධකරුවන්ගේ දත්ත ගබඩාවන් සමඟ සැසඳීමට AI බලගැන්වූ මුහුණු හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණය බහුලව භාවිතා වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම තාක්ෂණය මගින්, විශේෂයෙන්ම සුළු ජාතීන්ට අයත් පුද්ගලයින් වැරදියට හඳුනාගැනීමේ අවස්ථා වාර්තා වී ඇති නිසා, එය දැඩි විවේචනයට සහ නීතිමය අභියෝගවලට ලක්වී ඇත.
2. ඇමරිකානු අධිකරණ පද්ධතිය සහ AI
- අවදානම් තක්සේරු මෙවලම් (Risk Assessment Tools):ඇමරිකානු අධිකරණ පද්ධතියේ AI භාවිතයේ වඩාත්ම මතභේදාත්මක අංගය මෙයයි. COMPAS නම් ඇල්ගොරිතමය, සැකකරුවෙකු ඇප මත මුදා හැරියහොත් නැවත අපරාධයක් සිදුකිරීමට ඇති ඉඩකඩ (Recidivism Risk) පිළිබඳව “අවදානම් ලකුණක්” ලබා දෙයි. විනිසුරුවරුන් ඇප ලබා දීමේදී සහ දඬුවම් නියම කිරීමේදී මෙම ලකුණු සහායට ගනී. නමුත්, ProPublica නම් පර්යේෂණාත්මක මාධ්‍ය ආයතනය හෙළි කළේ, මෙම පද්ධතිය සුදු ජාතික සැකකරුවන්ට වඩා කළු ජාතික සැකකරුවන් “අධි අවදානම්” ලෙස වැරදියට වර්ගීකරණය කිරීමට නැඹුරු වන බවයි. මෙය AI පද්ධතිවල පක්ෂග්‍රාහී වීමේ අවදානම පිළිබඳව ලොව පුරා විශාල කතිකාවතක් ඇති කළේය.
- විද්‍යුත්-සොයාගැනීම් (E-Discovery):විශාල වාණිජ නඩුවලදී, නීතිඥ කණ්ඩායම්වලට ඊමේල්, ලේඛන සහ වාර්තා මිලියන ගණනක් පරීක්ෂා කිරීමට සිදුවේ. AI බලගැන්වූ මෘදුකාංග මගින් මෙම දැවැන්ත දත්ත ප්‍රමාණයෙන් නඩුවට අදාළම කරුණු සහ සාක්ෂි පමණක් පැය කිහිපයකින් පෙරා දීම සිදු කරයි. මෙමගින් නඩු කටයුතුවලට ගතවන කාලය සහ අධික පිරිවැය විශාල ලෙස අඩුකර ගැනීමට හැකිවී ඇත.
මහා බ්‍රිතාන්‍යය ( එංගලන්තය ) : ඉලක්කගත සහ ජාතික මට්ටමේ ප්‍රවේශය
මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රවේශය, ඇමරිකාවට වඩා තරමක් වෙනස්ය. ඔවුන් බොහෝ විට ජාතික මට්ටමේ, ඒකාබද්ධ පද්ධති සහ පුද්ගල අවදානම තක්සේරු කිරීම කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරයි.
1. බ්‍රිතාන්‍ය පොලිස් සේවය සහ AI
- ස්වයංක්‍රීය වාහන අංක තහඩු හඳුනාගැනීම (ANPR):බ්‍රිතාන්‍යයේ AI භාවිතයේ ප්‍රමුඛතම උදාහරණය මෙයයි. රට පුරා මහාමාර්ග සහ නගර ආවරණය වන පරිදි සවිකර ඇති දස දහස් ගණනක් ANPR කැමරා මගින් දිනකට වාහන මිලියන ගණනක ගමන් මග නිරීක්ෂණය කරයි. මෙම දත්ත, සොරකම් කරන ලද වාහන සොයාගැනීමේ සිට, ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ කල්ලිවල ගමන්මග නිරීක්ෂණය කිරීම දක්වා පුළුල් පරාසයක විමර්ශන සඳහා යොදාගනී.
- පුද්ගල අවදානම් තක්සේරුව (Proactive Risk Assessment):ඩරම් (Durham) පොලිසිය විසින් භාවිතා කරන HART (Harm Assessment Risk Tool) නම් ඇල්ගොරිතමය මීට හොඳම උදාහරණයකි. අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයෙකු ඇප මත මුදා හැරියහොත්, ඔහු හෝ ඇය අනාගතයේදී බරපතල හෝ සුළු අපරාධයක් සිදුකිරීමට ඇති අවදානම මෙමගින් තක්සේරු කරයි. මෙය ඇමරිකාවේ ස්ථානීය අනාවැකි පද්ධතිවලට වඩා, පුද්ගල කේන්ද්‍රීය ප්‍රවේශයකි. මෙම පද්ධතියේ නිරවද්‍යතාව පිළිබඳවද විවිධ විවාද පවතී.
- මුහුණු හඳුනාගැනීමේ අත්හදාබැලීම්:ලන්ඩනයේ මෙට්‍රොපොලිටන් පොලිසිය සහ දකුණු වේල්ස් පොලිසිය, මහජන ස්ථානවල සහ උත්සව අවස්ථාවලදී තත්‍ය කාලීන මුහුණු හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණය අත්හදා බලා ඇත. නමුත්, මහජන පෞද්ගලිකත්වය උල්ලංඝනය වන බවට සහ තාක්ෂණයේ නිරවද්‍යතාව පිළිබඳව ප්‍රබල මහජන විරෝධයක් සහ නීතිමය අභියෝග එල්ල විය.
2. බ්‍රිතාන්‍ය අධිකරණ පද්ධතිය සහ AI
- සංකීර්ණ නඩු විශ්ලේෂණය:බ්‍රිතාන්‍යයේ බරපතල වංචා විමර්ශන කාර්යාලය (Serious Fraud Office – SFO) වැනි ආයතන, සංකීර්ණ මූල්‍ය වංචා නඩුවලදී, දැවැන්ත ඩිජිටල් සාක්ෂි ප්‍රමාණයක් (බැංකු වාර්තා, ඊමේල්) විශ්ලේෂණය කර, සැකකටයුතු රටා සහ සම්බන්ධතා හඳුනාගැනීම සඳහා AI මෘදුකාංග භාවිතා කරයි.
- මාර්ගගත අධිකරණ (Online Courts):සරල රථවාහන වැරදි, සුළු මුදල් ආරවුල් වැනි දේ සඳහා මාර්ගගත අධිකරණ පද්ධතියක් හඳුන්වා දීමට බ්‍රිතාන්‍යය පියවර ගනිමින් සිටී. මෙහිදී, නඩුවක් ගොනු කිරීමේ සිට, මූලික ක්‍රියාවලිය දක්වා පරිශීලකයින්ට මගපෙන්වීමටත්, පරිපාලන කටයුතු ස්වයංක්‍රීය කිරීමටත් AI තාක්ෂණය යොදාගැනීමට අපේක්ෂිතය.
ප්‍රධාන වෙනස්කම් සහ අපට ගත හැකි පාඩම්
- ව්‍යුහය: ඇමරිකාවේ AI භාවිතය බොහෝ විට එක් එක් නගරය හෝ ප්‍රාන්තය මට්ටමින් විමධ්‍යගතව සිදුවන අතර, බ්‍රිතාන්‍යයේ ANPR වැනි පද්ධති වඩාත් ජාතික මට්ටමේ, මධ්‍යගත ස්වභාවයක් ගනී.
- අවධානය: ඇමරිකාව මුලදී ස්ථාන කේන්ද්‍රීය අපරාධ අනාවැකි කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ අතර, බ්‍රිතාන්‍යය පුද්ගල කේන්ද්‍රීය අවදානම් තක්සේරුව පිළිබඳවද උනන්දු විය.
- විශාලතම පාඩම: තාක්ෂණය “මැජික් යෂ්ටියක්” නොවන බව මෙම රටවල් දෙකෙහිම අත්දැකීම් අපට පෙන්වා දෙයි. COMPAS ඇල්ගොරිතමයේ පක්ෂග්‍රාහී බව, මුහුණු හඳුනාගැනීමේ දෝෂ සහ පෞද්ගලිකත්වයට ඇති තර්ජනය වැනි ගැටලු විශ්වීය වේ. එමනිසා, ඕනෑම රටක් AI තාක්ෂණය හඳුන්වා දීමේදී විනිවිදභාවය, මහජන කතිකාවත, ශක්තිමත් නීති රෙගුලාසි සහ අවසාන තීරණය ගැනීමේදී මිනිස් අධීක්ෂණය අත්‍යවශ්‍ය බව පැහැදිලිය.
නිගමනය
කෘත්‍රිම බුද්ධිය යනු දෙබිඩි කැපෙන අසිපතක් වැනි, අතිශය බලවත් තාක්ෂණයකි. ඇමරිකාව සහ බ්‍රිතාන්‍යය එහි එක් පැත්තකින් අපරාධ මැඩලීමේදී විශාල ඉදිරි පිම්මක් පැන ඇති අතර, අනෙක් පසින් සදාචාරාත්මක සහ මානව හිමිකම් ගැටලුවලට මුහුණ දෙමින් සිටී. ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටක් මෙම තාක්ෂණය වෙත යොමුවීමේදී, මෙම බලවතුන්ගේ සාර්ථකත්වයන් අනුකරණය කරනවා සේම, ඔවුන් මුහුණදුන් අසාර්ථකත්වයන්ගෙන් සහ අභියෝගවලින් පාඩම් ඉගෙන ගැනීම අතිශයින් වැදගත් වේ.
—————————————————————————————————————————–
ලිපිය සකස් කලේ මාර්ක්ස් රණවීරගේ ( Marx Ranaweerage )
මෙම බ්ලොග් අඩවියේ ඇති ඕනෑම ලිපියක් පූර්ව අවසරයකින් තොරව උපුටා ගැනීමට අවසර ඇත. නමුත්, එසේ කිරීමේදී මුල් ලිපියේ අන්තර්ගතය කිසි ලෙසකින්වත් වෙනස් නොකිරීමට වග බලා ගන්න.
Authored by Marx Ranaweerage
Content from this blog may be reproduced without prior permission. However, please ensure that the original content remains unaltered in any form when sharing or republishing.