1964 අප්‍රේල් 7 වන දින IBM සමාගම විසින් “System/360” (S/360) හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ හුදෙක් තවත් එක් පරිගණකයක් ලෙස නොව, සමස්ත පරිගණක පවුලක් (family of computers) ලෙසය. මෙය එකල පැවති පරිගණක කර්මාන්තය උඩු යටිකුරු කළ, ඩොලර් බිලියන 5ක දැවැන්ත අවදානමක් ගත් ව්‍යාපෘතියක් වූ අතර, වර්තමාන පරිගණක තාක්ෂණයේ මූලික පදනම් රැසකට මග පෑදූ ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.
System/360: විප්ලවීය වෙනසක් වූයේ ඇයි?
S/360 හඳුන්වා දීමට පෙර, පරිගණක ලෝකය ඉතා අවුල් සහගත එකක් විය. විවිධ කාර්යයන් සඳහා (උදා: විද්‍යාත්මක ගණනය කිරීම් සඳහා වෙනම, ව්‍යාපාරික දත්ත සැකසීම සඳහා වෙනම) එකිනෙකට කිසිසේත්ම නොගැලපෙන (incompatible) පරිගණක මාදිලි නිර්මාණය විය. කුඩා පරිගණකයක සිට විශාල පරිගණකයකට මාරු වීමේදී, ඒ සඳහා ලියන ලද සියලුම මෘදුකාංග (software) මුල සිට නැවත ලිවීමට සිදු විය.
IBM System/360 මෙම සියලු ගැටලු එකවර විසඳීය:
- (Single Architecture): S/360 යනු විවිධ ප්‍රමාණයේ (Models 30, 40, 50, 65 ආදී) සහ විවිධ බලයෙන් යුත් පරිගණක මාලාවක් වුවද, ඒ සියල්ල එකම මූලික උපදෙස් මාලාවක් (instruction set) මත ක්‍රියාත්මක විය.
- පරිමාණගත හැකි වීම (Scalability): මෙහි ප්‍රතිඵලය වූයේ, කුඩා Model 30 සඳහා ලියන ලද වැඩසටහනක්, කිසිදු වෙනසකින් තොරව විශාල Model 65 මත වුවද ක්‍රියාත්මක කිරීමට හැකි වීමයි. මෙය “forward” සහ “backward” compatibility සංකල්පය ලොවට හඳුන්වා දුන්නේය.
- සාමාන්‍ය කාර්ය පරිගණකය (General-Purpose): ව්‍යාපාරික (commercial) සහ විද්‍යාත්මක (scientific) යන යෙදවුම් දෙකටම එකසේ භාවිතා කළ හැකි ප්‍රථම පරිගණක පවුල මෙය විය.
- 8-bit බයිටය (8-bit Byte): වර්තමානයේ අප සම්මතයක් ලෙස සලකන, බිටු 8ක් එක් ‘බයිටයක්’ (Byte) ලෙස කාණ්ඩ කිරීමේ ප්‍රමිතිය S/360 මගින් ලොවට හඳුන්වා දෙන ලදී.
- පර්යන්ත උපාංග (Peripherals): මුද්‍රණ යන්ත්‍ර (Line Printers), ටේප් ඩ්‍රයිව් (Tape Drives), කාඩ් රීඩර් (Card Readers) වැනි සියලුම පර්යන්ත උපාංග, මෙම පවුලේ ඕනෑම පරිගණකයකට සම්බන්ධ කිරීමේ හැකියාව තිබුණි.
තාක්ෂණික දළ විශ්ලේෂණය
ඔබ ඡායාරූපයේ දුටු පරිගණකය (Model 30) වැනි පද්ධතියක් වර්තමාන පරිගණක සමග සැසඳිය නොහැකි තරම් වෙනස් ය.
- CPU: වර්තමානයේ මෙන් තනි මයික්‍රොප්‍රොසෙසර් චිපයක් (Microprocessor Chip) මෙහි නොවීය. ඒ වෙනුවට SLT (Solid Logic Technology) නම් කුඩා ට්‍රාන්සිස්ටර සහ ඩයෝඩ අඩංගු මොඩියුල දහස් ගණනක් එකට සම්බන්ධ කළ පරිපථ පුවරු මගින් මධ්‍ය සැකසුම් ඒකකය (CPU) නිර්මාණය කර තිබුණි.
- මතකය (Memory): RAM වෙනුවට “Magnetic Core Memory” (චුම්බක හර මතකය) භාවිතා විය. Model 30 වැනි කුඩා පද්ධතියක මතකය කිලෝබයිට් 8 (8 KB) සිට 64 KB දක්වා විය.
- ගබඩාව (Storage): දත්ත ස්ථිරව ගබඩා කිරීම සඳහා චුම්බක පටි (Magnetic Tapes) භාවිතා විය (ඔබේ පළමු ඡායාරූපයේ තිබූ උපාංග).
- ආදාන/ප්‍රතිදාන (Input/Output): දත්ත සහ උපදෙස් ඇතුලත් කිරීම සඳහා පන්ච් කාඩ්පත් (Punched Cards) (ඔබගේ දෙවන ඡායාරූපයේ තිබූ Card Reader) ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා විය. ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීම සඳහා තිර (Monitors) වෙනුවට තීරු මුද්‍රණ යන්ත්‍ර (Line Printers) භාවිතා විය.
මිල ගණන් සහ වර්තමාන සන්සන්දනය
System/360 යනු IBM සමාගම “තම ආයතනයම ඔට්ටුවට තැබූ” (Bet the Company) ව්‍යාපෘතියකි.
සංවර්ධන පිරිවැය (1964): IBM සමාගම මෙම පරිගණක පවුල නිර්මාණය කිරීම සහ නව කර්මාන්තශාලා ගොඩනැගීම සඳහා එකල ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 5ක් වැය කළේය. මෙය වර්තමාන මුදලින් ඩොලර් බිලියන 45-50 කට සමාන දැවැන්ත ආයෝජනයකි.
මිල (Model 30 – 1965):
එවක මිල: ඔබ ඡායාරූපයේ දුටු Model 30 වැනි මූලික පද්ධතියක් මිලදී ගැනීමේ අගය ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 200,000 ක් පමණ විය. බොහෝ ආයතන මේවා මිලදී නොගෙන, මාසිකව කුලියට ගන්නා ලදී (මාසික කුලිය ඩොලර් 4,000 ක් පමණ).
අද වටිනාකම: 1965 දී ඩොලර් 200,000 ක් යනු, උද්ධමනයට අනුව ගැලපූ විට, 2025 වර්ෂයේදී ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 1.9 ක (රුපියල් කෝටි 55 කට අධික) වටිනාකමකට සමාන වේ.
සන්සන්දනය:
මිල: අද දින ඩොලර් මිලියන 1.9 කට, එම මුළු කාමරයම පිරවූ මේන්ෆ්‍රේම් පරිගණකයට වඩා දස දහස් ගුණයකින් බලවත් නවීන දත්ත මධ්‍යස්ථානයක් (Data Center) මිලදී ගත හැකිය.
බලය: අද අප භාවිතා කරන සාමාන්‍ය ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනයක ඇති ප්‍රොසෙසරය, එම S/360 Model 30 පරිගණකයට වඩා දහස් ගුණයකින් වේගවත් වන අතර, එහි මතක ධාරිතාව (RAM) සහ ගබඩා ධාරිතාව (Storage) ලක්ෂ ගුණයකින් පමණ වැඩිය.
IBM System/360 සහ ශ්‍රී ලංකාව
1960 දශකයේ අග භාගයේදී ලංකාවද පරිගණක යුගයට පිවිසීමට උත්සාහ දරමින් සිටියේය.
පළමු උත්සාහය: 1967 දී රාජ්‍ය ඉංජිනේරු සංස්ථාව (State Engineering Corporation) ලංකාවට පරිගණකයක් ගෙන්වීමට උත්සාහ කළේය. ඔවුන්ගේ මූලික තේරීම වූයේ IBM System/360 එකක් වුවද, එකල එය ලංකාවේ වෙළඳපොළට හඳුන්වා දී නොතිබූ නිසා එය ලබා ගැනීමට නොහැකි විය. (ඔවුන් ඒ වෙනුවට බ්‍රිතාන්‍යයේ ICL 1901 පරිගණකයක් ගෙන්වූ අතර, එය ලංකාවේ ප්‍රථම පරිගණකය ලෙස සැලකේ).
S/360 භාවිතය: ඉන් වසර කිහිපයකට පසු, 1970 දශකයේ මුල් භාගයේදී, IBM System/360, Model 25 වැනි පරිගණක ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතන විසින් භාවිතා කරන ලදී.
ජන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව: 1971 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාවේ ජන සංගණනයේ (Census) දැවැන්ත දත්ත ප්‍රමාණය සැකසීම සහ විශ්ලේෂණය කිරීම සඳහා මෙම දෙපාර්තමේන්තුව IBM System/360 පරිගණකයක් භාවිතා කළේය.
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව: මහ බැංකුවද ආර්ථික දත්ත විශ්ලේෂණය සහ මූල්‍ය වාර්තා සැකසීම සඳහා S/360 පද්ධතියක් භාවිතා කළේය.
විශ්ව විද්‍යාල: එකල විශ්ව විද්‍යාලවලට තමන්ගේම පරිගණක නොතිබූ බැවින්, කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලය වැනි ආයතන, පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා ජන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ තිබූ S/360 පරිගණකයේ කාලය (Computer Time) භාවිතා කරන ලදී.
ඔබගේ ඡායාරූපය: සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පරිගණක ඉතිහාස කෞතුකාගාරය
ඔබ ඇමරිකාවේ, සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ (මවුන්ටන් ව්යු) හි පිහිටි පරිගණක ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේදී (Computer History Museum) ලබාගත් ඡායාරූප ඉතා වටිනා ඒවා වේ. මෙම කෞතුකාගාරය පරිගණක විප්ලවයේ ඓතිහාසික උපාංග සුරැකීමට කැපවූ ලොව ප්‍රමුඛතම ආයතනයකි.
මා ඡායාරූප ගත කර ඇත්තේ එහි ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති IBM System/360, Model 30 පද්ධතියයි. මෙය එම කෞතුකාගාරයේ ඇති වැදගත්ම ප්‍රදර්ශන භාණ්ඩ වලින් එකකි. එය 1960 දශකයේ “මේන්ෆ්‍රේම් යුගය” (Mainframe Era) සහ වර්තමාන ඩිජිටල් ලෝකයේ ආරම්භය මනාව නිරූපණය කරයි. මා එහිදී දුටු 1403 මුද්‍රණ යන්ත්‍රය, 2540 කාඩ් රීඩරය සහ 2401 ටේප් ඩ්‍රයිව් යනු එම යුගයේ තාක්ෂණය සජීවීව දැකගත හැකි කදිම නිදසුන් ය.
IBM System/360 යනු හුදෙක් සාර්ථක නිෂ්පාදනයක් පමණක් නොව, එය නූතන පරිගණකකරණයේ (Modern Computing) මූලික සැලැස්ම (blueprint) නිර්මාණය කළ පද්ධතියයි. අද අප භාවිතා කරන සෑම පරිගණකයකම, දුරකථනයකම පාහේ පදනම වන “ගබඩා කළ හැකි වැඩසටහන්”, “ප්‍රමිතිගත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය” සහ “පර්යන්ත උපාංග අනුකූලතාව” වැනි සංකල්ප ප්‍රධාන ධාරාවට ගෙන එනු ලැබුවේ System/360 විසිනි.